Ferrytyna to białko magazynujące żelazo w komórkach, które bierze udział w produkcji hormonów tarczycy. Dlatego jego niedobór może mieć negatywny wpływ na organizm – szczególnie dotyczy to osób z chorobami tarczycy. Niska ferrytyna w chorobach tarczycy może to prowadzić do nasilenia objawów niedoczynności tarczycy i powodować pogorszenie samopoczucia. Dowiedz się, co to jest ferrytyna, jak wpływa na hormony i jak możesz podnieść poziom ferrytyny.
Co to jest ferrytyna?
Ferrytyna to białko, które pełni funkcję magazynu żelaza w komórkach organizmu – w razie potrzeby umożliwia jego kontrolowane uwalnianie. Występuje głównie w wątrobie, szpiku kostnym, śledzionie i mięśniach, a niewielkie ilości krążą we krwi.
Poziom ferrytyny w surowicy wyraźnie wskazuje na to, jakie są zapasy żelaza w organizmie. Pomaga również w diagnozie anemii, stanów zapalnych czy chorób przewlekłych np. zaburzenia tarczycy. Niska ferrytyna w chorobach tarczycy i nie tylko może prowadzić do osłabienia, zmęczenie i problemów z koncentracją [1].
Rola ferrytyny w organizmie
- Magazyn żelaza – ferrytyna magazynuje żelazo w komórkach wątroby, szpiku i śledziony. W ten sposób zabezpiecza organizm przed wolnymi rodnikami i umożliwia uwalnianie żelaza.
- Wskaźnik zapasów – stężenie w surowicy odzwierciedla całkowite rezerwy żelaza (1 µg/l ferrytyny odpowiada około 8 mg żelaza w rezerwie). Wartości < 12–15 ng/ml wskazują na realny niedobór żelaza i ryzyko anemii.
- Reaktywny marker fazy ostrej – wysokie stężenie ferrytyny wskazuje na stan zapalny, infekcje lub choroby wątroby
- Znaczenie dla prawidłowego funkcjonowania tarczycy – ferrytyna wspomaga metabolizm żelaza, co jest niezbędne dla enzymów przekształcających tyrozynę w T3 i T4.
Jakie są normy referencyjne ferrytyny?
Wystarczy, że zrobisz badanie morfologii, aby sprawdzić poziom ferrytyny (możesz wykonać to badanie w ramach NFZ, niezbędne jest skierowanie od lekarza rodzinnego).
Jakie są normy referencyjne ferrytyny? Różnią się one w zależności od wieku i stanu zdrowia. Poniżej znajdziesz normy obowiązujące w Polsce.
- Kobiety ogółem – 10-200 ng/ml.
- Kobiety w ciąży – co najmniej 60 ng/ml.
- Kobiety karmiące – 10-200 ng/ml.
- Kobiety w okresie menopauzy – 30 do 300 ng/ml
- Mężczyźni – 30 do 300 ng/ml.
- Dzieci:
- noworodki (od 1. dnia życia do miesiąca) – 25-200 ng/ml;
- Niemowlęta (do 1. roku życia) – 12,0-327,0 ng/ml;
- Dzieci 1-3 lata – 6,0-67,0 ng/ml;
- Dzieci 3-6 lat – 4,0-67,0 ng/ml.
Normy ferrytyny dla osób z chorobami tarczycy
Ferrytyny w chorobach tarczycy – np. Hashimoto i niedoczynności tarczycy – powinna mieścić się w przedziale 90-110 ng/ml. Niższy poziom może wskazywać na niedobór żelaza, co może skutkować nasileniem objawów chorób tarczycy.
Jakie są przyczyny niskiej ferrytyny?
Niedobór żelaza i ferrytyny to rosnący problem, z którym boryka się coraz więcej osób. Jakie są przyczyny niskiej ferrytyny? Zazwyczaj wynika to z niewłaściwej diety, która jest uboga w źródła żelaza – szczególnie może dochodzić do spadku ferrytyny u osób na diecie wegańskiej lub wegetariańskiej. Przedstawiam także inne przyczyny niskiej ferrytyny, takie jak:
- zaburzenia wchłaniania żelaza – może to wynikać z chorób układu pokarmowego np. celiakii lub nieswoistego zapalenia jelit, a także przyjmowania leków zmniejszających wchłanianie żelaza, takich jak inhibitory pompy protonowej [2];
- przewlekła utrata krwi – krwawienia menstruacyjne, krwotoki z przewodu pokarmowego, krwawienia z nosa lub krwiomocz mogą powodować ujemny bilans żelaza [3];
- zwiększone zapotrzebowanie na żelazo – występuje w okresie ciąży, karmienia piersią, intensywnego wzrostu u dzieci, a także w czasie rekonwalescencji po chorobie [4];
- stany zapalne i przewlekłe infekcje – wpływają na zmniejszenie dostępności żelaza, które jest „ukrywane” w magazynach w ramach odpowiedzi immunologicznej;
- nieprawidłowa suplementacja – niewłaściwe dawki, a także źle dobrane leki mogą nie poprawiać poziomu ferrytyny.
Jakie są objawy niskiej ferrytyny?
Niekiedy trudno jest dokładnie określić, czy zwykłe zmęczenie, które odczuwasz, jest związane z przepracowaniem i nadmiarem obowiązków, czy też świadczy to o niskim poziomie ferrytyny. Możesz też mylić symptomy typowe dla niedoczynności tarczycy właśnie z niedoborem ferrytyny – w obu przypadkach objawy są bardzo podobne np. zmęczenie, brak energii i wypadanie włosów.
Jakie są objawy niskiej ferrytyny? Stopień ich nasilenia może różnić się w zależności od poziomu ferrytyny, a także chorób towarzyszących. Najczęściej niska ferrytyna objawia się:
- zmęczeniem i osłabieniem – ferrytyna odpowiada za magazynowanie żelaza, czyli składnika odpowiedzialnego za produkcję energii w komórkach [5];
- zawrotami głowy i omdleniami – wynikają z niewystarczającej dostawy tlenu do tkanek, zazwyczaj dochodzi do tego w przypadku anemii;
- wypadaniem włosów – niski poziom ferrytyny może wpływać na cykl wzrostu włosa [6];
- bladością skóry i paznokci – niedobór ferrytyny skutkuje osłabieniem funkcji hemoglobiny, która jest odpowiedzialna za transport tlenu;
- obniżoną odpornością – ferrytyna pełni ważną rolę w reakcjach immunologicznych, a jej niedobór może prowadzić do częstszych infekcji;
- trudnościami z koncentracją i drażliwością – żelazo ma istotny wpływ na prawidłowe funkcjonowanie układu nerwowego, a jego niedobór może powodować obniżenie wydajności umysłowej.
Jak niski poziom ferrytyny wpływa na pracę tarczycy?
Ferrytyna pełni kluczową rolę w prawidłowym funkcjonowaniu tarczycy, gdyż żelazo jest niezbędne do syntezy hormonów tarczycowych. Niski ferrytyna w chorobach tarczycy może prowadzić do zaburzeń enzymów biorących udział w konwersji tyrozyny w trójjodotyroninę (T3) i tyroksynę (T4), co skutkuje obniżoną produkcją tych hormonów [7].
Niedobór ferrytyny wpływa również na wzrost poziomu hormonu tyreotropowego (TSH), co jest mechanizmem kompensacyjnym w odpowiedzi na niedobór hormonów tarczycy. Z kolei niskie zasoby żelaza mogą nasilać procesy zapalne, które są jednym z czynników ryzyka w autoimmunologicznych chorobach tarczycy, takich jak Hashimoto. Długotrwałe obniżenie ferrytyny może także przyczyniać się do problemów metabolicznych, takich jak przyrost masy ciała i obniżenie termogenezy, co dodatkowo obciąża tarczycę [8].
Niska ferrytyna a niedoczynność tarczycy
Czy niska ferrytyna wpływa na niedoczynność tarczycy? Tak, może powodować rozwój tego schorzenia lub nasilać jego objawy, ponieważ żelazo jest jednym z najważniejszych składników enzymów zaangażowanych w syntezę i regulację hormonów tarczycy. Wiąże się to z tym, że enzym peroksydaza tarczycowa (TPO), który jest odpowiedzialny za jodowanie tyrozyny, wymaga odpowiedniego poziomu żelaza do swojej aktywności.
Pod wpływem zaburzenia konwersji tyroksyny (T4) do trijodotyroniny (T3) może dojść do nasilenia objawów niedoczynności tarczycy – szczególnie zmęczenia, osłabienia mięśni i wypadania włosów.
U osób z niedoczynnością tarczycy niedobór żelaza może również nasilać niedokrwistość, co dodatkowo pogłębia zmęczenie i problemy z koncentracją [9].
Niska ferrytyna a Hashimoto
Choroba Hashimoto charakteryzuje się przewlekłym stanem zapalnym tarczycy. Niska ferrytyna może nasilać stan zapalny, gdyż żelazo odgrywa istotną rolę w regulacji reakcji immunologicznych. Jego niedobór może zwiększać produkcję prozapalnych cytokin, takich jak interleukina-6, które są kluczowe w patogenezie Hashimoto [10].
Podobnie jak w przypadku niedoczynności tarczycy, tak również przy Hashimoto niska ferrytyna może powodować nasilenie objawów – potęgować zmęczenie, uczucie osłabienia i problemy z koncentracją.
Ferrytyna w chorobach tarczycy – jak podnieść poziom ferrytyny? 6 zasad
Prawidłowy poziom ferrytyny ma ogromna znaczenie dla prawidłowego funkcjonowania tarczycy. Jak podnieść poziom ferrytyny? Jednym z najskuteczniejszych sposobów jest odpowiednia dieta – bogata zarówno w żelazo hemowe, jak i niehemowe. Skorzystaj z podanych przeze mnie metod, aby zwiększyć poziom ferrytyny w chorobach tarczycy i nie tylko.
Wzbogać dietę o źródła przyswajalne źródła żelaza hemowego
Żelazo hemowe występuje w produktach pochodzenia zwierzęcego i wyróżnia się wysoką biodostępnością – wynosi ok. 15-35%. Dlatego sposobem na niską ferrytynę w chorobach tarczycy i autoimmunologicznych jest włączenie do diety mięs i ryb.
Szczególnie polecam regularne spożywanie czerwonego mięsa np. wołowiny w przypadku osób z niedoczynnością tarczycy, ze względu na wyższe zapotrzebowanie na żelazo.
Najlepsze źródła żelaza hemowego:
- wołowina,
- wątróbka,
- cielęcina,
- jagnięcina,
- drób np. kurczak i indyk.
Włącz do diety źródła niehemowego żelaza
Jak podnieść poziom ferrytyny, jeśli jesteś na diecie roślinnej? Włącz do diety źródła niehemowego żelaza, które jest obecne w produktach roślinnych. Choć jest mniej przyswajalne, to np. dodatek witaminy C może nawet kilkukrotnie zwiększyć przyswajalność niehemowego żelaza [11].
Najlepsze źródła niehemowego żelaza:
- szpinak,
- soczewica,
- fasola,
- pestki dyni,
- komosa ryżowa.
Nie popijaj posiłków kawą i herbatą
Niska ferrytyna w chorobach tarczycy może również wynikać z Twoich przyzwyczajeń np. popijania posiłków kawą lub herbatą. Pamiętaj, że zarówno kawa, jak i herbata zawierają związki polifenolowe, takie jak taniny, które mogą znacznie ograniczać wchłanianie żelaza z pożywienia.
W przypadku osób z niskim poziomem ferrytyny zaleca się unikanie spożywania tych napojów bezpośrednio przed, w trakcie lub po posiłkach bogatych w żelazo, ponieważ mogą one zmniejszyć biodostępność żelaza nawet o 60%. Najlepiej, jeśli będziesz pić te napoje dwie godziny po lub przed posiłkiem, aby umożliwić organizmowi skuteczne przyswajanie żelaza [12].
Zwiększ spożycie witaminy C
Jeśli w Twojej diecie znajdują się głównie źródła niehemowego żelaza, powinieneś łączyć je z produktami bogatymi w witaminę C. Dzięki temu możesz nawet trzykrotnie zwiększyć biodostępność roślinnego żelaza. Dlatego warto połączyć np. warzywa liściaste z papryką, cytrusami lub natką pietruszki. W ten sposób skuteczniej podniesiesz poziom ferrytyny.
Najlepsze źródła witaminy C:
- czerwona papryka,
- cytrusy np. cytryny i pomarańcza,
- kiwi,
- brokuły,
- natka pietruszki.
Unikaj produktów z dużą zawartością wapnia
Wapń w dużych ilościach konkuruje z żelazem o miejsce w procesie wchłaniania w jelicie cienkim, co może prowadzić do zmniejszenia przyswajalności żelaza – zarówno hemowego, jak i niehemowego. Dlatego przy posiłkach bogatych w żelazo ogranicz spożycie produktów mlecznych i innych bogatych w wapń [13].
Źródła wapnia, które warto ograniczyć przy posiłkach bogatych w żelazo:
- mleko i przetwory mleczne np. ser i jogurt,
- tofu wzbogacone wapniem,
- napoje roślinne wzbogacone wapniem,
- twarda woda mineralna.
Włącz do diety fermentowane produkty
Jak podnieść poziom ferrytyny? Spożywaj większe ilości fermentowanych produktów spożywczych, które wpływają pozytywnie na zdrową mikroflorę jelitową, co sprzyja lepszemu wchłanianiu składników mineralnych – w tym także żelaza. W ten sposób możesz również zmniejszyć ryzyko stanów zapalnych i uszkodzeń błony śluzowej, które mogą obniżać biodostępność żelaza i poziom ferrytyny.
Źródła fermentowanych produktów:
- kiszone ogórki,
- kapusta kiszona,
- kefir,
- jogurt naturalny,
- kimchi.
Podsumowanie: Ferrytyna w chorobach tarczycy – jak ją podnieść?
Ferrytyna pełni ważną funkcję w organizmie, a przede wszystkim w prawidłowym działaniu tarczycy, ponieważ wpływa na produkcję hormonów i regulację tkanek. Niska ferrytyna w chorobach tarczycy może nasilać objawy niedoczynności tarczycy i choroby Hashimoto np. uczucia zmęczenia, wypadania włosów czy problemów z koncentracją. Właśnie dlatego niezbędne jest podniesienie poziomu ferrytyny poprzez zmianę dotychczasowej diety – zwiększenie spożycia źródeł hemowego i niehemowego żelaza oraz witaminy C, a także eliminację czynników utrudniających wchłanianie żelaza.
Warto skorzystać z pomocy dietetyka, który ułoży dla Ciebie jadłospis bogaty w żelazo i składniki zwiększające jego wchłanianie. Zapraszam do kontaktu!
Źródła:
Ganz, T., & Nemeth, E. (2012). Iron homeostasis in host defence and inflammation. Nature Reviews Immunology, 12(7), 447-455.
World Health Organization (2001). Iron Deficiency, Anaemia Assessment, Prevention, and Control. A Guide for Programme Managers. Geneva.
Camaschella C. (2015). Iron-Deficiency Anemia. N Engl J Med.
Milman N. (2008). Prepartum anemia: prevention and treatment. Annals of Hematology 87(12):949-59.
Beard JL. (2001). Iron Biology in Immune Function, Muscle Metabolism and Neuronal Functioning. The Journal of Nutrition 131(2S-2):568-579.
Trost LB. (2006). The diagnosis and treatment of iron deficiency and its potential relationship to hair loss. Journal of the American Academy of Dermatology 54(5):824-44.
Chatterjee S., Chakrabarti P., Sinhamahapatra P., (2021). Relationship between iron metabolism and thyroid hormone profile in hypothyroidism. International Journal of Research in Medical Sciences 9(3):790.
Gierach M., Rudewicz M., Junik R., (2024). Iron and ferritin deficiency in women with hypothyroidism and chronic lymphocytic thyroiditis — systematic review. Endokrynologia Polska 75(3):253-261.
Shomon M. (2024). Iron deficiency with thyroid disease.
Shomon M. (2024). Iron deficiency, anemia, and Hashimoto’s hypothyroidism.
Hurrell RF., (2003). Influence of vegetable protein sources on trace element and mineral bioavailability. The Journal of Nutrition 133(9):2973-2977.
Zijp IM., Korver O., Tijburg LBM., (2000). Effect of Tea and Other Dietary Factors on Iron Absorption. Critical Reviews In Food Science and Nutrition 40(5):371-98
Hallberg L., (1991). Calcium: effect of different amounts on nonheme- and heme-iron absorption in humans. The American Journal of Clinical Nutrition 53:112-119.
